ఆంధ్రపౌరుషం

గోదావరీ పావనోదారవాఃపూర

మఖిలభారతము మా దాన్ననాడు,

తుంగభద్రాసముత్తుంగ రావముతోడ

కవులగానమ్ము శ్రుతి గలయున్నాడు,

పెన్నానదీ సముత్పన్న కైరవదళ

శ్రేణిలో తెన్గు వాసించున్నాడు

శిల్పమ్ము తొలిపూజ సేయునాడు:

 

అక్షరజ్ఞానమెఱుఁగదో యాంధ్రజాతి,

విమలకృష్ణానదీసైతకములయందు

 కోకిలపుబాట పిచ్చుకగూండ్లు కట్టి

నేర్చుకొన్నది పూర్ణిమానిశలయందు:

 

    - విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

స్వాతంత్ర్య రధము

అంబుదంబుల నమృతపూరంబు లొలుక

నింద్రచాపంపుదొరణ మింపుగులుక

గాఱుమెఱుగులు నెల్లెడ గడలు కొనగ

వెడెలె స్వాతంత్ర్యరధము విన్వీధియందు

 

జలధరమాల జీల్చికొని న్యంధనకాంతి

నభోంతరాళ ముజ్జ్వలితముచేసి, యంధ

తమసంబులు వాఱిన మూలనైన శోభల

ననలెత్తజేయుచు, ప్రభాతవిభాకర బింబమట్లు

సొంపిలుచు, నవీనజీవనము వింతగ నింపే

సమస్త సృష్టిలోన్

 

ఆ రథమందు దీప్తమయమై కనుపెట్టె

నిజప్రభావ దుర్వార పవిత్రమూర్తి

కనుపండువు సేయుచు; ధర్మజీవనాకారమో,

శాంతిబింబమో, యకల్మష సత్యనికేతనంబొ,

సంసారఫలస్వరూపమో, ప్రజాహృదయంబొ

యనన్  వెలుంగుచున్ :

 

ఒకచేతన్ రుధిరంపుఁబాత్రమును,

వేరొక్కంట బీయూషపాత్రికయుం గైకొని,

'సభ్యతామిషమునన్ దేశంబులం దెల్ల నింతకు

ధర్మంబులుగాగ నెన్నఁబడు నన్యాయంబు

లీనాటికితో వికలంబై చనుగాక యంచు

గరుణా వేశమ్ము దీపింపగన్ :

 

పచ్చినెత్తురు నమృతంపు బాత్ర బోసి

దివ్యదుగ్ధంబుగా మార్చె దేవిమహిమ,

హాలహలగర్భమందైన నమృతరసము

సంభవించు నటం చిల జాటనేమొ :

 

నిలువదు స్యందనంబు ధరణీపతిపాలన

దండభీతిచే, నిలువ దనాదభాష్పములు

నిల్చిన పల్లపునేల, మోసగింపుల మఱపించు

క్రించు దనపుంజతురాత్ముల కాగబో,

దనర్గళజపమొప్ప నేగెడిని గన్నులకుం

గనరానిచోటికి :

 

పూర్వసింహాసనంబులు, ప్రోజ్జ్వలంపు

మణిమయకిరీటములు, భోగమందిరములు

చక్రసంఘర్షణంబున జడిసిపోయి

యవి యివి యనంగరాక రూపఱెడు నేడు :

 

లేవు దివ్యతురంగముల్, లేవు కరులు,

ప్రజలె యా తేరు మోకుల బట్టువారు,

వాయుజవమున దారకాథ్వమున నేగు

నంతరాయశతంబులనైనా దాటి :

 

తేరు జాడల నెత్తురు పాఱిపోఱి

బంగరుంబంట బండించె బక్కనేల,

జక్రాన్ములు దాఁకిన స్థలము లెల్ల

సస్యలక్ష్మికి గళ్యాణశాల లయ్యె :

 

స్యందనాసీన యగు దేవి "శాంతి శాంతి"

యనుచు మంజులగా నమ్ము నలర జేసి

నవ్యనక్షత్ర వీణా స్వనమ్ములందు

మేల్లవించెను, జనులు విస్మితులు గాగ :

 

-      రామిరెడ్డి 

దేశ భక్తి

 దేశమును ప్రేమించుమన్నా,

మంచి అన్నది పెంచుమన్నా,

వొట్టిమాటలు కట్టిపెట్టవోయి :

గట్టి మేలు తలపెట్టవోయి :

 

పాడిపంటలు పొంగిపొర్లే

దారిలో నువ్వు పాటుపడవోయి ;

తిండి కలిగితె కండ కలదోయి,

కండగలవాడేను మనిషోయి :

 

యీసురోమని మనుషులుంటే

దేశ మేగతి బాగుపడునోయి ?

జల్దుకొని కళలెల్ల నేర్చుకు

దేశిసరుకులు నించవోయి :

 

అన్నిదేశాల్ క్రమ్మవలెనోయి

దేశిసరుకుల నమ్మవలెనోయి :

డబ్బు తేలేనట్టి నరులకు

కీర్తి సంపద లబ్బవోయి :

 

వెనక చూచిన కార్య మెమోయి ?

మంచి గతమున కొంచెమేనోయి

మందగించక ముందు అడుగేయ్ :

వెనకపడితే వెనకేనోయ్ :

 

పూను స్పర్ధను విద్యలందే

వైరములు వాణిజ్యమందే ;

వ్యర్ధకలహం పెంచబోకోయ్

కత్తివైరం కాల్చవోయ్ :

 

దేశాభిమానం నాకు కద్దని

ఒట్టిగొప్పలు చెప్పుకోకోయ్,

పూని యేదై నాను ఒక మేల్

కూర్చి జనులకు చూపవోయ్ :

 

ఓర్వలేమిపిశాచి, దేశం

మూలుగులు పీల్చేసెనోయ్ :

ఒరుల మేలుకు సంతసిస్తూ

ఐకమత్యం నేర్చవోయ్ :

 

పరుల కలిమికి పొర్లి యేడ్చే

పాపి కెక్కడ సుఖం కద్దోయ్ ?

ఒకరి మేల్ తన మే లనెంచే

నేర్పరికి మేల్ కొల్లలోయ్ :

 

స్వంత లాభం కొంత మానుకు

పొరుగువాడికి తోడుపడవోయ్:

దేశమంటే మట్టికాదోయ్,

దేశమంటే మనుషులోయ్:

 

చెట్టపట్టాల్ పట్టుకొని

దేశస్థు లంతా నడవవలెనోయి,

అన్నదమ్ములవలెను జాతులు

మతము లన్నీ మెలగవలెనోయ్:

 

మతం వేరై తేను యేమోయ్ ?

మనసు లొకటై మనుషు లుంటే

జాత మన్నది లేచ్చి పెరిగి

లోకమున రాణించునోయ్ :

 

దేశమనియెడి దొడ్డవృక్షం

ప్రేమలను పూలెత్తవలెనోయ్,

నరుల చెమటను తడిసి మూలం

ధనం పంటలు పండవలెనోయ్ :

 

ఆకులందున అణిగి మణిగీ

కవిత కోకిల పలక వలెనోయ్,

పలుకులను విని, దేశమం దభి

మానములు మొలకెత్తవలెనోయ్ :

-                              -   గురజాడ అప్పారావు

జన్మభూమి

ఏ దేశ మేగినా, ఎందు కాలిడిన

ఏ పీఠమెక్కినా, యెవ రెదు రయిన

పొగడరా, నీ తల్లి భూమి భారతిని,

నిలుపరా, నీ జాతి నిండు గౌరవము :

 

ఏ పూర్వపుణ్యమో, ఏ యోగబలమో,

జనియించినాడ నీ స్వర్గఖండమున

ఏ మంచిపూవులన్ ప్రేమించినావో

నిను మోచె, ఈ తల్లి కనక గర్భమున :

లేదురా, యిటువంటి భూదేవి యెందు,

లేరురా, మనవంటి పారు లిం కెందు :

 

సూర్యుని వెలుతురు సోకునందాక,

ఓడలజెండాలు ఆడునందాక,

నరుడు ప్రాణాలతో నడుచునందాక,

అందాక గల ఈ యనంతభూతలిని

మనభూమివంటి చల్లని భూమి లేదు :

పాడరా నీ తెన్గు బాలగీతములు,

పాడరా నీ వీరభావభారతము :

 

తమ తపస్సులు ఋషుల్ ధారబోయంగ,

శౌర్యహారము రాజ చంద్రు లర్పింప,

రాగదుగ్దము భక్త రత్నముల్ పిదుక

భావ సూత్రము కవిప్రభువు లల్లంగ

దిక్కుల కెగదన్ను తేజమ్ము వెలుగ,

జగముల నూగించు మగతనం బెగయ,

రాళ్ళ తేనియలూరు రాగాలు సాగ

సౌందర్య మెగబోయు సాహిత్య మలర,

వెలిగిన దీ దివ్యవిశ్వంబు పుత్ర :

అవమాన మేలరా, అనుమాన మేల,

భరత పుత్రుండ నంచు భక్తితో బలుక :

-      రాయప్రోలు